IGeL-diensten: voordelen, risico's en een juiste beslissing

IGeL: tussen waarheid en onzekerheid

Misschien hebt u het al eens meegemaakt: bij een doktersbezoek wordt een extra onderzoek of behandeling aangeboden die u zelf betaalt, bijvoorbeeld een echo voor een vroegtijdige opsporing of een bijzonder laboratoriumonderzoek. Zulke aanbiedingen behoren tot de zogenoemde individuele gezondheidsdiensten, in het Duits ook IGeL genoemd. Ze vullen de medische standaardzorg aan en bieden patiënten de mogelijkheid gebruik te maken van aanvullende diensten via het aanbod van de verplichte zorgverzekering. Maar wat zit er nu precies achter IGeL-diensten? Hoe komen ze tot stand – en waarop moet u letten als ze worden aangeboden?

Wat zijn aanvullende gezondheidsdiensten en hoe werken ze?

Individuele gezondheidsdiensten in Duitsland zijn medische diensten die in dokterspraktijken naast de medische standaardzorg aangeboden worden en geen deel uitmaken van de dienstencatalogus van de verplichte zorgverzekering (GKV). Dat betekent dat patiënten deze diensten doorgaans zelf betalen. Wettelijke zorgverzekeraars nemen de kosten voor alle medisch noodzakelijke behandelingen in principe op zich – met enkele uitzonderingen op het vlak van medicijnen, ziekenhuisopnamen of voor kunstgebitten. Aanvullende gezondheidsdiensten zijn vaak gericht op mensen die naast de reguliere zorg geïnteresseerd zijn in preventieve zorg, diagnostiek of behandelingen die voor hen persoonlijk zinvol kunnen zijn.

Belangrijk om te weten: sommige wettelijke zorgverzekeraars nemen de kosten voor bepaalde individuele gezondheidsdiensten vrijwillig op zich onder bepaalde voorwaarden in het kader van bonusprogramma’s of individuele contracten. Het is daarom de moeite om bij uw eigen zorgverzekeraar na te vragen of een kostenvergoeding mogelijk is.

Frequentie en voorbeelden uit de praktijk

Het scala aan individuele gezondheidsdiensten is breed en gaat van diagnostische onderzoeken en therapeutische maatregelen tot gezondheidsgerelateerde dienstverlening. Welke diensten concreet aangeboden worden, hangt sterk van het betreffende vakgebied en de specialisatie van de praktijk.

Vaak aangeboden individuele gezondheidsdiensten zijn bijvoorbeeld echo’s om kanker vroegtijdig op te sporen, bepaalde laboratoriumtests of oogdrukmetingen om glaucoom vroegtijdig op te sporen. Ook accupunctuur voor chronische pijn maakt daar deel van uit. Bovendien zijn er diensten die in bijzondere levenssituaties worden aangeboden, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap of bij chronische aandoeningen.

Sommige diensten zijn in principe niet medisch noodzakelijk, maar kunnen afhankelijk van de persoonlijke situatie relevant zijn. Daartoe behoren doktersattesten, sportmedische onderzoeken, reisvaccinaties, psychotherapeutische diensten zoals koppel- of gezinstherapie en medisch-cosmetische maatregelen zoals het verwijderen van tattoo’s of kleine esthetische correcties.

In bepaalde omstandigheden – bijvoorbeeld als er een vermoeden is van een bepaalde aandoening – kan een onderzoek dat oorspronkelijk wordt gezien als een individuele gezondheidsdienst ook door de verplichte zorgverzekering worden gedekt. In zulke gevallen is er sprake van een medische noodzaak, waardoor de dienst binnen de dienstencatalogus van de verplichte zorgverzekering valt.

Waarom worden sommige diensten niet door de zorgverzekeraar betaald?

Het Duitse Federale Comité (G-BA) beslist welke diensten door de verplichte zorgverzekering gedekt worden. De basis daarvoor zijn wetenschappelijke bevindingen en wettelijk vastgelegde criteria als medische noodzakelijkheid, doeltreffendheid en rendement. Alleen als het nut van een dienst goed is aangetoond en die in een redelijke verhouding staat tot de kosten en risico’s, wordt die opgenomen in de dienstencatalogus. Diensten waarvoor zulke bewijsstukken nog ontbreken of die vooral gericht zijn op individuele gezondheidszorg, worden daarentegen als individuele gezondheidsdiensten aangeboden.

Voordelen en risico’s: wat zeggen wetenschappelijke beoordelingen?

Niet elke individuele gezondheisdienst is automatisch effectief of noodzakelijk – tegelijkertijd is de dienst ook niet per se nutteloos. De IGeL-monitor van de Duitse bond van medische diensten (MD Bund) beoordeelt verschillende diensten op basis van verschillende criteria en geeft patiënten richting. Enkele diensten tonen volgens de IGeL-monitor een positief potentieel. Andere daarentegen worden kritisch beoordeeld – omdat ze bijvoorbeeld vaak tot foutpositieve resultaten leiden of omdat de voordelen niet duidelijk aangetoond zijn. Individueel advies en informatie is daarom bijzonder belangrijk.

Kritiek en discussie omtrent individuele gezondheidsdiensten

Individuele gezondheidsdiensten worden niet alleen wegens wetenschappelijke onzekerheden bekritiseerd, maar ook wegens kosten en informatie voor patiënten. Consumentenorganisaties en gezondheidsexperten klagen dat patiënten vaak niet genoeg en neutraal over voordelen en risico’s geïnformeerd worden. Ook financiële belangen van bepaalde praktijken worden in het publieke debat genoemd. Wat echter belangrijk is: veel artsen gaan verantwoord om met het aanbod aan individuele gezondheidsdiensten en willen patiënten wel degelijk extra individuele mogelijkheden bieden. Daarom moet het aanbod gedifferentieerd worden beschouwd en niet overhaast veralgemeend worden.

Als u niet zeker bent of een individuele gezondheidsdienst voldoende en duidelijke uitgelegd werd of u twijfels hebt over de geschiktheid van het aanbod, kunt u contact opnemen met de consumentenbond. Via het online portaal “IGeL-Ärger” (“IGeL-ergernis”) kunt u uw verzoek indienen, klachten indienen en verdere ondersteuning krijgen.

Hoe beslist u of een individuele gezondheidsdienst voor u zinvol is?

Een goede beslissing is gebaseerd op duidelijke kennis over voordelen, risico’s en alternatieven. Informatie van onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde bronnen zoals de IGeL-monitor helpen om de medische waarde van een dienst realistisch in te schatten. Ook de stichting Onafhankelijke Patiëntenadvies Duitsland (Stiftung UPD)biedt betrouwbare informatie.

Tot de praktische tips van de IGeL-monitor behoren: informeer u vóór uw bezoek aan de praktijk over mogelijke individuele gezondheidsdiensten en bedenk welke vragen voor u relevant zijn. Als individuele gezondheidsdienst tijdens een gesprek wordt voorgesteld, laat u rustig uitleggen wat de voordelen en risico’s ervan zijn. Artsen in Duitsland zijn volgens de wet op de rechten van patiënten (§ 630c van het Duitse burgerlijke wetboek (BGB)) verplicht u grondig en duidelijk over kosten, voordelen en alternatieven te informeren. Vraag om een schriftelijke kostenraming en een schriftelijke overeenkomst van de dienst – dat beschermt beide partijen en zorgt voor transparantie. Neem genoeg tijd voor uw beslissing en aarzel niet om om een second opinion te vragen.

Conclusie: tussen individuele vrijheid en medische verantwoordelijkheid

Individuele gezondheidsdiensten kunnen zinvol zijn, bijvoorbeeld als het om preventieve onderzoeken gaat die voor u persoonlijk relevant zijn. De wetenschappelijke beoordeling van vele individuele gezondheidsdiensten toont echter aan dat niet alles dat wordt aangeboden zinvol is. Cruciaal voor u als patiënt is een weloverwogen beslissing die op bewezen voordelen gebaseerd is en mogelijke risico’s realistisch inschat. Gebruik betrouwbare bronnen en het gesprek met uw arts om te ontdekken welke dienst in uw geval echt zinvol kan zijn.

Bronnen

Terug naar Blog.

Individuele gezondheidsdiensten (IGeL)